Forcat Ajrore të Serbisë do të pranojnë një skuadrilje prej 12 avionësh luftarakë francezë “Rafale”, bëhet e ditur pas vizitës së presidentit të Serbisë në Francë.
Kur aeroplanët do të arrijnë në Serbi nuk dihet. E sigurt është se do të pritet gjatë për ta, aq sa të krijohet një “vrimë”, tha për N1 analisti ushtarak Aleksandar Radiq. Dhe ky është vetëm fillimi i problemeve në historinë e avionëve francezë, transmeton Ballkani.info.
Avionët ushtarakë francezë në aviacionin serb nuk janë asgjë e re. Bashkëpunimi i vazhdueshëm mes dy vendeve ka filluar që nga viti 1912, kur oficerët e parë serbë, të cilët po trajnoheshin si pilotë ushtarakë, shkuan për stërvitje në Francë. Serbia hyri në Luftën e Parë Botërore me avionë francezë dhe që nga viti 1930 motorët francezë janë instaluar në avionët luftarakë serbo/jugosllav.
Ish RSFJ po përgatitej për prodhimin e një “Rafale” të vogël, atë projekt e miratoi vetë Josip Broz Tito në vitin 1977 dhe në vitin 1984 u zhvillua projekti i avionëve supersonikë vendas “NA” (Novi avion), i cili ishte version më i lehtë me një motor “Rafale”. Ishte planifikuar që ky avion të ishte zëvendësues i MIG-21 në armatimin e APJ-së.
“Ne kemi qenë në të njëjtën temë për 40 vjet”, ka theksuar analisti ushtarak Aleksandar Radiq, duke folur për vendimin që Serbia të blejë një skuadrilje nga një prodhues francez.
Megjithatë, Serbia nuk është e vetmja që ka vendosur për avionët e kompanisë private franceze “Dasso Rafal”. Lista e klientëve rritet nga viti në vit dhe kapaciteti i prodhimit është rreth 30 avionë në vit.
Siç njoftuan mediat franceze në fillim të marsit, kompania planifikon të zgjerojë kapacitetin e saj në mënyrë që të prodhojë tre avionë në muaj, që do të thotë se 36 do të largohen nga hangari në vit. Dhe vetëm këtë vit tashmë janë porositur 18, pa përfshirë 12 të Serbisë, për të cilët ende nuk është nënshkruar kontrata. Kontrata pritet të nënshkruhet në dy muajt e ardhshëm, siç njoftoi Vuçiq. Vitin e kaluar, kompania mori 60 porosi, kurse në vitin 2022, 92.
Radiq shpjegon se “Dasso Rafal” nuk mund të rrisë papritur dhe në mënyrë drastike prodhimin për një sërë arsyesh – kërkon investime të mëdha, dhe ekziston gjithashtu problemi i fuqisë punëtore të trajnuar që nevojitet për këta avionë të sofistikuar.
Për këtë arsye, pika më e dobët e këtij prokurimi është afati, thekson ai. Ai shton se nuk është optimist se aeroplanët do të mbërrijnë në Serbi deri në vitin 2030 dhe në fund të “jetës” së MiG-ve ekzistues. Për shkak të kësaj, një “vrimë” mund të krijohet në aviacionin ushtarak, vëren ai.

Një burim i brendshëm i Biznis Insajderit shkroi në fillim të marsit se kompania nuk ka prodhuar ende 228 avionë dhe se nxitimi i vërtetë do të ndodhë midis viteve 2026 dhe 2033, kur 174 avionë duhet të dorëzohen në Francë, 42 në Indonezi, 80 në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe 10 në Egjipt, përcjellë Ballkani.info.
Kur merret parasysh “rikualifikimi optimal i personelit”, Serbisë i nevojiten avionë për dy deri në tre vjet dhe ky afat është i pamundur, tha Radiq.
Radiq thekson se pika më e dobët e Serbisë kur bëhet fjalë për sistemin ushtarak është politika e personelit dhe se në rastin e kalimit nga MiG-të rusë në “Rafalet” francezë, ka mendime se është më mirë të “trajnohen” pilotët dhe teknikët nga e para.
“Është një kërcim i madh në stërvitje”, thotë analisti ushtarak dhe vëren se çdo lëvizje në sistemin ushtarak duhet të jetë vetëmohuese, pra e tillë që t’i referohet edhe kohës kur politikanët aktualë nuk do të jenë më në pushtet.
Sa do t’i kushtojë Serbisë e gjithë kjo?
Vendimin që Serbia ta blejë “Rafale” e ka marrë presidenti Aleksandar Vuçiq, i cili ka thënë se këta janë avionët më të mirë për Forcat e Armatosura të Serbisë. Ai deklaroi edhe shifrën prej tre miliardë eurosh dhe sekretari shtetëror në Ministrinë e Mbrojtjes, Nemanja Staroviq, e vlerësoi blerjen si “akcizën më të gjerë, më të kërkuar” në historinë moderne të Forcave të Armatosura serbe.
Këto tre miliardë, ose më shumë, duhet të përfshijnë aeroplanë, trajnime, municione, një paketë përgatitore të pjesëve rezervë, mjeteve dhe pajisjeve matëse, tha Radiq.

Ai pajtohet me vlerësimin se është një avion i nivelit të lartë, por shton se është një avion kompleks, i cili ka pjesë këmbimi të shtrenjta.
“Çdo vit, shuma për jetën e skuadriljes do të përfaqësojë pjesën më të madhe të buxhetit ushtarak, pjesën më të madhe të tij,” tha Radiq.
Kroatët po i paguajnë me këste “Rafalet” e tyre të dorës së dytë, të cilët ishin shumë më të lirë (1.1 miliardë euro). Radiq thotë se qytetarët serbë nuk do të dinë shumë për aranzhimin financiar, sepse asnjëherë në ushtri dhe as tani nuk është bërë tender për blerjen e armëve, prandaj ky është një tjetër “operacion i turbullt financiar”.
Bashkëbiseduesi N1 në rastin e prokurimit të pajisjeve ushtarake vë në dukje hipokrizinë e Bashkimit Evropian, i cili në vitin 2016 pyeti rusët se pse u bë pa tender, ndërsa në këtë rast nuk proteston.
Kur mblidhen të gjitha problemet e listuara më parë, lind pyetja nëse Serbia mund të kishte zgjedhur ndryshe dhe të shpenzonte më “me zgjuarsi” paratë, nëse do të ishte e nevojshme blerja e avionëve ushtarakë.
Radiq vlerëson se për zgjedhjet Serbia mund të kishte opsione një vit më parë, por pas sulmit terrorist në Banjskë të Kosovës gjërat ndryshuan. Sipas tij, pas 24 shtatorit 2023, disa mundësi ranë, ndër ta janë avionët amerikanë dhe Airbus “Eurofighter”.

“Kur përjashtohen avionët ushtarakë nga Rusia, e cila aktualisht është në luftë dhe nën sanksione, si dhe avionët ushtarakë kinezë, ekzistonte vetëm një “zgjidhje e të varfërve”, siç e quan Radiq.
Avionët në fjalë janë të Koresë së Jugut, të cilët janë më të lirë, me performancë më të ulët se prodhuesit e mëdhenj evropianë, por sipas vlerësimit të Radiqit – mjaft të përdorshëm për një shtet të vogël evropian si Serbia.
Ai kujton se Polonia gjithashtu mbushi forcat e saj ajrore ushtarake me avionë të Koresë së Jugut FA50, të cilët ishin një “zgjidhje e lirë për masivitetin”.
Në vend të zgjidhjes “të varfër”, Serbia zgjodhi një zgjidhje “superiore”. /Ballkani.info/







