Sipas raportit të Freedom House “Kombet në Tranzicion 2023”, i cili mbulon 29 vende evropiane dhe aziatike, Mali i Zi klasifikohet në regjime hibride, ose siç i përshkruan Freedom House vendet në të cilat ndryshimet e rregullta në elitën qeverisëse minojnë mungesën e kuptimit të ndryshimeve strukturore.

Rrjedhimisht, këto regjime mund të jenë ndërmjet demokratike dhe autokratike pa perspektivën e arritjes së konsolidimit të plotë në asnjërin drejtim, shpjegon raporti i kësaj organizate, raporton RTCG.

“Kategoria regjim ciklik përdoret për të përshkruar vendet ku ka ndryshime të cekëta politike. Ndoshta ka ato momente revolucionare, për shembull rënia e Gruevskit në Maqedoninë e Veriut, rënia e DPS ose Gjukanoviq në Mal të Zi, që ishte një ngjarje e madhe në 2023. kur humbi në zgjedhjet presidenciale. Pra, ato disa, në dukje, momente revolucionare që në fund nuk çuan në ndryshime thelbësore institucionale për demokracinë. Në ato vende shpesh shohim se ka një masë të drejtë pluralizmi politik, por ndonjëherë edhe shumë në ndjenja se partitë janë shumë të ndara mes tyre dhe ndarjet janë edhe në vetë partitë”, tha për Zërin e Amerikës Aleksandra Karpi, eksperte e Freedom House për Ballkanin.

Ajo kujton dorëheqjen e fundit të Jakov Milatoviqit nga pozitat në Evropë tani, e cila është partia në pushtet në Mal të Zi.

“Pra, ka pak kaos në shumë hibride ciklike. Mali i Zi është një shembull i shkëlqyer për këtë, sepse vendi është ende duke dalë nga kriza kushtetuese nga 2020 deri në 2023. Edhe pse kërcënimi i menjëhershëm në Gjykatën Kushtetuese është zgjidhur, realiteti është se tani po shohim pasojat e paqëndrueshmërisë kombëtare në nivel lokal dhe kjo do të shihet në raportin për Malin e Zi për vitin 2023, që është se shumë komuna u përballën me vështirësi në mbajtjen e zgjedhjeve apo tranzicionin paqësor të pushtetit, kryesisht sepse nuk kishte autoritete kombëtare për ta kontrolluar atë. Ky është kuptimi i hibridit ciklik. Dhe pasoja është që institucionet me kalimin e kohës prishen dhe nuk funksionojnë siç duhet për qytetarët, ose janë gjithnjë e më të ndjeshme për t’u kapur nga politikanë të caktuar”, thotë Karpi.

Shpresat që rrjedhin nga disa momente revolucionare mund të mos jenë shuar ende plotësisht.

“Nuk do të ishte e drejtë të thuash këtë sepse ka ende një aspiratë të madhe për demokraci në Mal të Zi, por ne kemi filluar të shohim se nuk është e lehtë edhe kur ke ato revolucione apo zgjedhje që janë një pikë kthese. Nuk është e lehtë të rehabilitohen menjëherë dëmet institucionale afatgjata”, thotë Karpi.

Ai mendon se në Mal të Zi ka pasur ndryshime sizmike, me një zhvendosje të plotë të DPS-së.

Qytetarët e kanë ndjerë këtë dhe ka ndikuar pozitivisht në të drejtat dhe liritë e tyre”. Nga ana tjetër, raporti ynë i tranzicionit është ndoshta më konservator përsa i përket këtyre ndryshimeve në kuptimin që ndonjëherë duhet më shumë kohë që institucionet të ndryshojnë, krahasuar me realitetin në terren. Dhe shumë institucione në Mal të Zi po përmirësohen shumë ngadalë. Megjithatë, është një proces i gjatë, shumë teknik në natyrë. Ju keni një qeveri të re që nuk ka shumë përvojë politike dhe sigurisht një koalicion të komplikuar me disa parti që janë historikisht të kundërshtuara. Prandaj, nuk do të jetë e vështirë të rregullohen 30 vjet as rrënim institucional, as kapje, varësisht se për cilin institucion bëhet fjalë. Është një proces i ngadaltë”, ka përfunduar Carpi.

Mali i Zi mori 46 nga 100 pikë të mundshme, ku një numër më i lartë pikësh nënkupton një nivel më të lartë të demokracisë në vend.