Mijëra të dyshuar për krime lufte në vendet e ish-Jugosllavisë ende nuk janë ndjekur penalisht dhe koha po ikën për drejtësi, sipas raportit të Komisioneres së Këshillit të Evropës për të Drejtat e Njeriut Dunja Mijatoviq, të publikuar më 23 nëntor.
Raporti, i cili merret me trajtimin e të kaluarës së luftës në rajonin e Ballkanit Perëndimor, vë në dukje mungesën e vullnetit politik dhe një “pushtim të dukshëm” në këtë proces.
Sipas raportit, janë më shumë se 3000 autorë të dyshuar të krimeve të luftës, krimeve kundër njerëzimit dhe gjenocidit gjatë luftërave të viteve ’90, të cilët duhet të ndiqen penalisht në Serbi, Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Kroaci.
Disa nga këto procedura, siç u tha, janë duke u shtyrë vazhdimisht.
Raporti thotë se gjykimi i parë në Serbi për Srebrenicën është shtyrë më shumë se njëzet herë që nga dhjetori 2016 për shkak se të akuzuarit pretendonin se ishin në gjendje të keqe shëndetësore ose nuk u paraqitën para gjykatës, për të cilën nuk u dënuan.
Procedurat kundër shtatë ish-anëtarëve të Brigadës së Policisë Speciale të Republika Srpska u kthyen në qershor 2023 pas shtatë vitesh në fillim për shkak të një ndryshimi në anëtarin e trupit gjykues.
Ata akuzohen para Gjykatës së Lartë në Beograd për vrasjen e 1,313 të burgosurve boshnjakë në sallat e Kooperativës Bujqësore Kravica gjatë gjenocidit në Srebrenicë më 14 korrik 1995.
Megjithatë, të pandehurit nuk akuzohen për gjenocid sepse Serbia nuk e njeh atë.
Forcat e Ushtrisë së Republika Srpska vranë 8,372 burra dhe djem të kombësisë joserbe në korrik 1995 në Srebrenicë dhe rrethinat e saj.
Së bashku me vendimin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë, e cila konfirmoi në vitin 2007 se gjenocidi ndodhi në Srebrenicë, Tribunali i Hagës dënoi 16 persona për krime në zonën e mbrojtur të Kombeve të Bashkuara, shtatë prej tyre për krimin e gjenocidit.
Në raportin e Komisioneres për të Drejtat e Njeriut të Këshillit të Evropës, Dunja Mijatoviq, thuhet se organizatat joqeveritare kanë shprehur shqetësimin se procedurat e krimeve të luftës janë duke u vonuar në Kroaci, si dhe se në gjykatë është vërejtur “anshmëri etnike”. procedimet në atë vend, d.m.th se ata kryesisht ndiqen penalisht, autorë që u përkasin grupeve etnike pakicë.
Në Mal të Zi, siç theksohet, prokuroria ka ngritur vetëm dy aktakuza ndërmjet viteve 2015 dhe 2023, të dyja të bazuara në informacione gjyqësore të marra nga një vend i tretë dhe jo përmes punës hetimore të sistemit gjyqësor malazez.
Në anën tjetër, në Bosnje dhe Hercegovinë ka pasur raste të zbulimit të emrit të një dëshmitari të mbrojtur dhe, siç u tha, raste të tilla kishte edhe në Serbi.
Raporti thekson se disa “hapa të rëndësishëm dhe premtues” janë ndërmarrë në rajon për të lehtësuar ndjekjen penale të kriminelëve të luftës, si krijimi i gjykatave dhe prokurorive speciale për krimet e luftës dhe një strategji për të adresuar këtë çështje.
“Për fat të keq, ndjekjet penale në rajon janë ngadalësuar vitet e fundit dhe janë fokusuar kryesisht në autorë të rangut të ulët ose që kanë të bëjnë me krimet e luftës të kryera nga pala “tjetër”,” thuhet në raport.
Politizimi i portazhit për të pagjeturit
“Një nga pengesat e mëdha për zgjidhjen e rasteve të personave të zhdukur është mungesa e angazhimit politik për bashkëpunim të vërtetë rajonal në këtë fushë në vitet e fundit”, vlerësohet në pjesën e raportit që ka të bëjë me bashkëpunimin për problemin e personave të zhdukur në luftërat e viteve ’90.
Në raport thuhet se politizimi i kësaj çështjeje është vërejtur në kontekstin e tensioneve politike mes Serbisë dhe Kosovës dhe Serbisë dhe Kroacisë “që çon në neglizhencë dhe pengim të thellë të aspektit humanitar të kërkimit të personave të zhdukur”.
“Gjithsej 9,876 persona janë ende të zhdukur në rajon, sipas të dhënave të Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq nga viti 2022”, thuhet në raport.
Sipas raportit, bashkëpunimi mes vendeve në këtë fushë është ngadalësuar vitet e fundit.
“Është thelbësore të hapen të gjitha arkivat policore dhe ushtarake për të lehtësuar kërkimin e personave të zhdukur”, thekson raporti.
Njëanshmëri në dhënien e kompensimit për viktimat civile të luftës
“Të gjitha ligjet ekzistuese që ofrojnë kompensim për viktimat civile të luftës kanë një karakteristikë të përbashkët – se ato janë më të favorshme për veteranët ushtarakë sesa për viktimat civile të luftës”, vlerëson raporti.
Ligji në Serbi, siç theksohet, përjashton nga kompensimi viktimat e dhunës seksuale, si dhe viktimat e veprimeve të forcave serbe.
Organizatat joqeveritare në Kroaci, nga ana tjetër, thonë se është shumë e vështirë për qytetarët e pakicës serbe në atë vend që të marrin kompensim për krimet e luftës, thuhet në raport.
Në Bosnje dhe Hercegovinë, “për shkak të mosmarrëveshjeve politike dhe narrativave kontradiktore etnike rreth luftës”, nuk ka një kuadër ligjor të unifikuar në nivel shtetëror për njohjen e viktimave civile të luftës, thotë raporti.
Narrativa nacionaliste
Në raport thuhet se në vendet e ish-Jugosllavisë mbizotëron “narrativa etno-nacionaliste”.
“Me këtë vjen edhe glorifikimi alarmues i kriminelëve të dënuar të luftës, mohimi i mizorive, edhe aty ku ato janë vendosur nga institucionet gjyqësore”, thuhet në raport.
Raporti paralajmëron “mohimin dhe relativizimin e krimeve” dhe “revizionizmin historik”, të promovuar shpesh nga “politikanë nacionalistë në nivelin më të lartë politik”.
Si shembull, raporti përmend mbështetjen e partive politike në pushtet në Serbi për kriminelët e dënuar të luftës.
“Komisioneri për të Drejtat e Njeriut i Këshillit të Evropës shprehu shqetësimin për mbështetjen e hapur të zyrtarëve të qeverisë serbe ndaj publikimeve dhe ngjarjeve ku ata përpiqen të mohojnë ose relativizojnë krimet nga e kaluara”, thuhet në raport.
Njëri prej tyre është Vojislav Sheshelj, i cili u dënua para Tribunalit të Hagës për krime lufte kundër popullatës kroate në fshatin Hrtkovci të Vojvodinës.
Takimi i parë publik midis Aleksandar Vuçiqit (majtas) dhe Vojislav Sheshelj pas kthimit të liderit radikal nga Haga: Kryeministri i atëhershëm i Serbisë dhe Sheshelj në konsultime për qeverinë e re, Beograd, 7 qershor 2016.
Pse Vuçiq hyn në aleancë me një kriminel lufte?
Nga ana tjetër, raporti tregon mbështetjen publike për të dënuarin për kriminel lufte Dario Kordiq në Kroaci. Gjykata Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë në Hagë e dënoi Kordiqin me 25 vjet burg për krime lufte kundër popullatës boshnjake në Bosnje dhe Hercegovinë.
Një nga problemet kryesore në Bosnje dhe Hercegovinë është se disa figura publike, si presidenti i BiH. entiteti Republika Srpska Milorad Dodik, më aktivi në mohimin e gjenocidit në Srebrenicë.







