– Një propozim i diskutueshëm i administratës Trump për t’i dhënë SHBA-së, përfitime me vlerë 500 miliardë dollarësh nga mineralet e rralla të tokës të Ukrainës si kompensim për ndihmën e saj për Kievin gjatë kohës së luftës, janë hequr nga tavolina, tha të dielën, Presidenti Volodymyr Zelenskyy, duke treguar se një marrëveshje më e drejtë është në vijë.
Zelensky më herët kishte refuzuar një draft-marrëveshje amerikane për shfrytëzimin e mineraleve të vlefshme të vendit të tij, si litiumi, i përdorur në industrinë e hapësirës, të mbrojtjes dhe atë bërthamore, sepse nuk përmbante garanci sigurie me çmimin prej 500 miliardë dollarësh.
“Çështja e 500 miliardë dollarëve nuk është më aty”, tha Zelenskyy në një konferencë shtypi në një forum të zyrtarëve qeveritarë në Kiev, duke shënuar tre vjetorin e sulmit rus për pushtimin e plotë të Ukrainës nga Rusia.
Udhëheqësi ukrainas tha se konsiderimi i ndihmës si një borxh për t’u shlyer, do të ishte një “kuti Pandore” që do të krijonte një precedent që kërkonte që Kievi të rimbursonte të gjithë mbështetësit e tij.
“Ne nuk e njohim borxhin”, tha Zelenskyy. “Kjo nuk do të jetë në formatin përfundimtar të marrëveshjes”.
Nuk janë dhënë detaje të mëtejshme për gjendjen e negociatave. Ukraina ka insistuar në garancitë e sigurisë që duhet të pengojë çdo agresion të mundshëm rus në të ardhmen. I dërguari i posaçëm i Trump për Lindjen e Mesme, Steve Witkoff, tha në emisionin “State of the Union” të CNN se ai pret një marrëveshje këtë javë që e lejon SHBA-në, për të luajtur një rol më të madh në shfrytëzimin e burimeve minerale të Ukrainës.
Sekretari i Thesarit Scott Bessent tha se plani i administratës për mineralet e rralla ishte krijimi i një partneriteti SHBA-Ukrainë, duke e quajtur atë një marrëveshje “win-win” (fitim-fitim).
“Ne fitojmë para nëse populli ukrainas fiton para,” tha Bessent për programin e mëngjesit të së dielës në Fox News Channel.
Shefi i shtabit të Zelenskyy, Andrii Yermak, u largua më herët nga forumi i Kievit së bashku me ministren e Ekonomisë Yuliia Svyrydenko për ato që Yermak th se ishin bisedime me zyrtarët e SHBA për një marrëveshje të mundshme.
Më vonë të dielën, Yermak postoi në mediat sociale se kishte folur me zyrtarët amerikanë, duke përfshirë Bessent dhe këshilltarin e Trumpit për sigurinë kombëtare, Mike Walz, duke thënë se ajo kishte qenë një “bisedë konstruktive”.
“Ne po bëjmë përparim,” shkroi Yermak. “SHBA është partneri ynë dhe ne i jemi mirënjohës popullit amerikan.”
Të dielën, zëvendësministri i Jashtëm rus, Sergei Ryabkov i tha agjencisë shtetërore të lajmeve TASS se Moska dhe Uashingtoni do të vazhdojnë bisedimet dypalëshe në fund të javës së ardhshme. Ryabkov tha se bisedimet do të zhvillohen midis shefave të departamenteve nga ministritë e jashtme të të dy vendeve, duke shtuar se më “shumë” kontakte po vazhdonin midis palëve ruse dhe amerikane.
Në Ukrainën e shkatërruar nga lufta ndodhen rezerva të konsiderueshme të mineraleve të rralla të tokës, kritike për teknologjitë më të avancuara në botë. Tokat e rralla, si shpjegon Departamenti i Energjisë i ShBA se janë një seri elementësh kimikë që janë thelbësorë për elektronikën moderne, bateritë dhe gjëra të tjera ngjashme. SHBA ka nga ato, por jo aq thuajse në sasitë e disa vendeve të tjera.
Po çfarë mineralesh të rralla të tokës ka Ukraina?
Sipas numrave: Ukraina ka rreth 5% të rezervave totale botërore të tokave të rralla kritike, sipas të dhënave të OKB-së, Ukraina, sipas Shërbimit Gjeologjik të saj Kombëtar, ka rezerva kryesisht të pashfrytëzuara të mineraleve si tantali, beriliumi dhe niobiumi. Këto minerale kanë aplikime në çdo gjë, që nga kondensatorët në pajisjet elektronike deri tek frenat e avionëve reaktivë.
Në total, qeveria ukrainase vlerëson se ka më shumë se 2.6 miliardë ton rezerva të këtyre mineraleve thelbësore — dhe disa vëzhgues vlerësojnë se stoku mund të jetë deri në 11.5 trilion dollarë. Vendi ka gjithashtu rezerva të konsiderueshme të mineraleve të tjera kritike, si: titani dhe litiumi. Në vitin 2022, shërbimi në gjuhën ruse i UN News raportoi se depozitat e Ukrainës me 21 elementë të tokave të rralla nga lista e 30 substancave që Bashkimi Evropian i përcakton si “lëndë të para kritike”, përbënin afërsisht 5% të rezervave botërore. Këto materiale janë kyçe në prodhimin e pajisjeve për zhvillimin e energjisë “të gjelbër”. Këto përfshijnë litiumin, kobaltin, skandiumin, grafitin, tantalin dhe niobiumin.
“Rreth pesë për qind e të gjitha ‘lëndëve të para kritike’ të botës ndodhen në Ukrainë, e cila zë vetëm 0.4 për qind të sipërfaqes së Tokës,” tha Zëvendës Ministrja e Mbrojtjes së Mjedisit dhe Burimeve Natyrore e Ukrainës, Svetlana Grinchuk, duke folur në një takim të Komisionit Ekonomik të OKB-së për Evropën (UNECE-scale full of Ukraine) në Ukrainë (UNECE-scale full) në Ukrainë.
Zëvendësministri vuri në dukje që në vitin 2022 se Ukraina është një thesar i vërtetë i litiumit. Rezervat e këtij minerali, i cili është kaq i rëndësishëm nga pikëpamja e burimeve të rinovueshme të energjisë, arritën në rreth 500 mijë tonë, sipas një raporti të Akademisë Kombëtare të Shkencave të Ukrainës. Dy vende, Shevchenkivske (Donetsk) dhe Kruta Balka (Zaporiyia), aktualisht ndodhen në zona konflikti.
Një thesar i vërtetë litiumi
“Litiumi, për shkak të ruajtjes efikase të energjisë për njësi të peshës, është bërë praktikisht i domosdoshëm në prodhimin e baterive të automjeteve elektrike (EV). Kështu, mbështetja dhe bashkëpunimi në de-okupimin e mëtejshëm të tokës ukrainase do të përshpejtojë dhe zgjerojë aksesin në lëndët e para kritike ukrainase për Ukrainën dhe partnerët tanë.
Ndërsa kërkesa për grafit, nikel dhe elementë të tjerë të tokës së rrallë po rritet. Organizata Botërore Meteorologjike (WMO) vlerëson se investimet në energjinë e rinovueshme duhet të trefishohen që bota të arrijë një trajektore të emetimeve neto zero deri në vitin 2050.
Një panel i specializuar ekspertësh i mbledhur nga Guterres në vitin 2024 raportoi se kalimi i energjisë nga burimet fosile në teknologji të pastra do të trefishojë nevojën për bakër, litium, nikel, kobalt dhe materiale të tjera deri në vitin 2030.
Përveç kësaj, gjatë dy dekadave të ardhshme, kërkesa për bakër dhe toka të rralla pritet të rritet me më shumë se 40 për qind, për nikel dhe kobalt me 60 deri në 70 për qind dhe litium me afro 90 për qind.
Për këtë duhen vënë në punë miniera të reja
Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, nevojitet një zgjerim i konsiderueshëm i prodhimit për të përmbushur kërkesën e parashikuar për minerale thelbësore deri në vitin 2030. Për të përmbushur objektivat globale të emetimeve të karbonit neto zero deri në vitin 2030, do të duhet të vihen në funksion edhe 50 miniera shtesë litiumi, 60 nikel dhe 17 kobalti.
Procesi i prodhimit të lëndëve të para kritike ka disa të meta: konsumon shumë energji dhe lë një gjurmë të konsiderueshme karboni. Përveç kësaj, gjenerohet një sasi e madhe mbeturinash që kërkojnë masa aktive të ruajtjes dhe menaxhimit.







