Shkruan Paul Hockenos

Më 8 nëntor, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, rekomandoi zyrtarisht që Ukraina dhe Moldavia të hapin së shpejti negociatat e anëtarësimit me Brukselin, pas përmbushjes së disa kritereve.

Lëvizja është njëkohësisht një shprehje e përkushtimit ndaj Ukrainës dhe një goditje përtej kufirit të Rusisë.

Në të vërtetë, zyrtarët e BE-së po vënë bast se duke i ankoruar evropianët lindorë, unioni mund t’i nxjerrë ata nga toka e pasigurt e askujt midis BE-së dhe Rusisë.

E kështu të stabilizohen kufijtë lindorë të BE-së.

Mënyra më e mirë për të zgjeruar paqen dhe prosperitetin e evropianëve, sipas Von der Leyen, është mbyllja e të gjitha shteteve me mendje liberale nga Baltiku në Ballkan në institucionet dhe strukturat e Evropës demokratike.

Por loja mund të rezultojë një boomerang nëse Brukseli tregohet po aq i pabarabartë sa në Ballkanin Perëndimor, ku procesi i zgjerimit ka nisur prej 20 vitesh – dhe madje ka shkaktuar një reagim të ashpër.

Këto vende fatkeqe jo vetëm që mbeten jashtë BE-së, por disa drejtohen nga populistët nacionalë që po lëvizin në drejtimin tjetër dhe po krijojnë aleanca me rivalët gjeopolitikë të BE-së, duke përfshirë Rusinë dhe Turqinë.

Duke pasur parasysh kompleksitetin e integrimit të vendeve si Ukraina dhe Moldavia, është e lehtë të imagjinohet që ata të përjetojnë të njëjtin trajtim nga BE- dhe të shkaktojnë të njëjtin lloj reagimi si përgjigje.

Në fillim të viteve 2000, BE hapi procesin e zgjerimit për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor: Shqipërinë, Bosnjë dhe Hercegovinën, Kroacinë, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Serbinë.

Por dy dekada më vonë, vetëm Kroacia është bashkuar – faji për të cilin qëndron në këmbët e vendeve aspirante dhe vetë BE-së.

Një sërë çështjesh të brendshme dhe grindje dypalëshe midis vendeve i kanë penguar ata të përmbushin të gjitha detyrimet e anëtarësimit, duke përfshirë standardet e demokracisë, sundimin e ligjit dhe të drejtat e njeriut.

Serbia ka çështje të vjetra të sundimit të ligjit dhe korrupsionit, të cilat janë përkeqësuar.

Po ashtu, Kosova e ka bllokuar rrugën e Serbisë, si dhe faktin që disa shtete të BE-së refuzojnë të njohin pavarësinë e saj.

Bosnja dhe Hercegovina është shumë e paqëndrueshme, marrëveshjet e paqes të pasluftës kanë ndarë një vend që kryesisht respekton paqen, por nuk mund të ecë përpara me reforma.

Fakti që Shqipëria, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut janë në thelb gati për të shkuar – dhe kanë qenë prej vitesh tashmë – ilustron se pjesa më e madhe e problemit qëndron tek vetë BE-ja.

Në vazhdën e pranimit të Rumanisë dhe Bullgarisë (2007) dhe Kroacisë (2013), shumë shtete anëtare shprehën “lodhje nga zgjerimi” dhe mendonin se konsolidimi, jo zgjerimi, ishte rendi i ditës – kryesisht Franca, Danimarka dhe Holanda.

Natyrisht, në dritën e makthit të gjyqeve të BE-së me Poloninë dhe Hungarinë autoritare, çdo vend i BE-së është i kujdesshëm ndaj anëtarëve të rinj.

As zgjerimi nuk është një qëndrim popullor: në Francë dhe Gjermani, vetëm 35 për qind dhe 42 për qind e të anketuarve, respektivisht, dëshirojnë zgjerimin.

Në Austri, vetëm 29 për qind.

Duke hedhur kripë në plagë, presidenti francez Emmanuel Macron ka bërë thirrje për një Komunitet Politik Evropian për shtetet me të njëjtin mendim – një “purgator” për kombet humbëse.

Mungesa e një rruge të qartë apo një afati kohor konkret ka sjellë në bllokim vrullin e kërkesës për reforma dhe, në disa vende, madje e ka ndryshuar atë.

Shumë nga vendet e Ballkanit Perëndimor tani kanë në mesin e tyre forca të fuqishme politike që e hedhin poshtë BE-në si hipokrite dhe standardet e saj si kundërproduktive.

Humbja e vrullit drejt anëtarësimit ka nisur një rreth vicioz, argumentoi një raport nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, një institut kërkimi me qendër në Washington, DC.

“Me anëtarësimin më shumë një perspektivë të largët ose të paarritshme, vëmendja publike dhe fokusi politik në Ballkan zhvendosen drejt fushave të tjera, duke e bërë më të vështirë justifikimin e politikave të kërkuara për t’u përafruar me acquis të BE-së”.

Sot, rajoni është i mbushur me mbeturinat e dështimeve të BE-së.

Nuk ka shembull më të mirë se Serbia, e cila aplikoi për anëtarësim në BE në vitin 2009 dhe që nga viti 2012 ka qenë kandidate për anëtarësim – që lëngon në dhomën e pritjes, siç quhet.

Reformat sipas acquis communautaire kanë ecur përpara vetëm për të rrëshqitur përsëri.

Ndërsa disa kritikë ia atribuojnë këtë mungesës së përpjekjeve të serbëve dhe kulturës politike joliberale, të tjerë thonë se vendi i ndërlikuar do të kishte ecur shumë më mirë me një dorë më të fortë ndihme nga Brukseli.

Nga viti 2017 deri në fillim të kësaj jave, nacionalisti i krahut të djathtë Aleksandër Vuçiç, dikur aleat i Slobodan Millosheviç, shërbeu si president, një post nga i cili ai premtoi aleancë me procesin e reformës së BE-së.

Edhe pse Serbia e sotme është një kafshë e ndryshme nga ajo e 20 viteve më parë, kryesisht si rezultat i proceseve të BE-së, ajo ka qenë e ngadaltë në adresimin e reformave të ashpra që trajtojnë krimin e organizuar, shkeljet e sundimit të ligjit, korrupsionin dhe pavarësinë e gjyqësorit.

Këtë vit, në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, Zvicër, Vuçiç tha, me fjalë që pothuajse çdo lider rajonal mund të thoshte: Ne nuk jemi aq entuziastë sa ishim dikur, që Bashkimi Evropian nuk është aq entuziast për ne siç menduam se ishte.

Ai tha se ishte “pesimist” për hyrjen e Serbisë në BE së shpejti.

Zhgënjimi i Beogradit e ka bërë atë të hapur ndaj propozimeve nga Rusia.

Moska forcon partitë radikale nacionaliste dhe Kishën Ortodokse, si dhe Milorad Dodik, ish-bashkëpresidentin nacionalist serb të Bosnje-Hercegovinës.

Në aspektin gjeopolitik, Serbia ka minuar regjimin e sanksioneve euroatlantike kundër Rusisë së kohës së luftës.

Jo vetëm që refuzon zbatimin e sanksioneve tregtare dhe financiare, por gjithashtu importon gaz natyror rus. Në Bosnjë dhe Hercegovinë, situata është pothuajse e njëjtë.

Kjo është arsyeja pse Komisioni Evropian nuk mund ta drejtojë procesin e pranimit të Ukrainës në të njëjtën mënyrë për Ballkanin Perëndimor.

Por BE-ja nuk mund ta lërë Ballkanin Perëndimor të acaruar ndërsa jep përfitime dhe procese të rinovuara për Ukrainën dhe Moldavinë.

BE-ja nuk e ka humbur ende Ballkanin Perëndimor, por do ta humbasë, nëse nuk nis korrigjimet tani.

Kjo do të nënkuptonte, ndër të tjera, rritjen e fondeve të BE-së para anëtarësimit dhe sigurimin e qasjes në fusha të caktuara të politikave.

Paul Hockenos, një shkrimtar dhe analist politik me bazë në Berlin dhe New York, i cili ka punuar në Gjermani, Evropën Qendrore dhe Lindore që nga viti 1989