Jo Inge Bekkevold,

Jo, bota nuk është multipolare

Nga Jo Inge Bekkevold, Foreign Policy

Një nga argumentet më këmbëngulëse të paraqitur nga politikanët, diplomatët dhe vëzhguesit e politikës ndërkombëtare është se bota së shpejti do të jetë multipolare.

Në muajt e fundit, ky argument është thënë nga Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, kancelari gjerman, Olaf Scholz, ministrja e Jashtme gjermane, Annalena Baerbock, presidenti francez, Emmanuel Macron, presidenti brazilian, Luiz Inacio Lula da Silva, dhe presidenti rus, Vladimir Putin.

Josep Borrell, përfaqësuesi i lartë i Bashkimit Evropian për punët e jashtme, argumenton se bota ka qenë një sistem i “multipolaritetit kompleks” që nga kriza financiare globale e vitit 2008.

Ideja po popullarizohet gjithashtu në botën e biznesit.

“Morgan Stanley”, banka e investimeve, kohët e fundit publikoi një dokument strategjie për “lundrimin në një botë shumëpolare”, ndërsa “INSEAD”, një shkollë e respektuar evropiane e biznesit, është e shqetësuar për aftësitë drejtuese në një botë të tillë.

Por pavarësisht asaj që na thonë politikanët, ekspertët dhe bankierët e investimeve, është thjesht një mit që bota e sotme është diku afër këtij termi.

Arsyet janë të thjeshta.

Polariteti thjesht i referohet numrit të fuqive të mëdha në sistemin ndërkombëtar – dhe që bota të jetë shumëpolare, duhet të ketë tre ose më shumë fuqi të tilla.

Problemi me argumentin është se sistemi ndërkombëtar ka vetëm dy vende me madhësinë ekonomike, fuqinë ushtarake dhe levën globale për të krijuar një pol: Shtetet e Bashkuara dhe Kina.

Fuqitë e tjera të mëdha nuk janë askund dhe as nuk do të jenë së shpejti.

Thjesht fakti që ka fuqi të mesme në rritje dhe vende të paangazhuara me popullsi të madhe dhe ekonomi në rritje, nuk e bën botën multipolare.

Kandidatët e mundshëm 

Mungesa e poleve të tjera në sistemin ndërkombëtar është evidente nëse shikojmë kandidatët e dukshëm.

Në vitin 2021, India ishte shpenzuesi i tretë më i madh në mbrojtje, që është një tregues për të matur fuqinë.

Por sipas shifrave të fundit nga Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve të Paqes në Stokholm, buxheti ushtarak është vetëm një e katërta e buxhetit të Kinës.

Sot, India është ende e përqendruar kryesisht në zhvillimin e saj.

India mund të jetë një ditë një pol në sistem, por ajo ditë i përket të ardhmes së largët.

Pasuria ekonomike është një tjetër tregues për aftësinë për të zotëruar pushtetin.

Japonia ka ekonominë e tretë më të madhe në botë, por sipas shifrave të fundit nga Fondi Monetar Ndërkombëtar, PBB-ja e saj është më pak se një e katërta e Kinës.

Gjermania, India, Britania dhe Franca – katër ekonomitë e ardhshme më të mëdha në botë – janë edhe më të vogla.

As Bashkimi Evropian nuk është një pol i tretë, edhe nëse ky argument është mbështetur nga Macron dhe shumë të tjerë.

Shtetet evropiane kanë interesa të ndryshme kombëtare dhe bashkimi i tyre është i prirur nga përçarje.

Me gjithë unitetin e dukshëm në mbështetjen e Bashkimit Evropian për Ukrainën, thjesht nuk ka mbrojtje të unifikuar, siguri apo politikë të jashtme evropiane.

Ka një arsye që Pekini, Moska dhe Washingtoni bisedojnë me Parisin dhe Berlinin – dhe rrallë kërkojnë Brukselin.

Rusia është, sigurisht, një kandidate e mundshme për statusin e fuqisë së madhe bazuar në sipërfaqen e saj tokësore, burimet masive natyrore dhe stokun e madh të armëve bërthamore.

Vendi sigurisht që ka një ndikim përtej kufijve të tij – po bën një luftë të madhe evropiane dhe shtyu Finlandën dhe Suedinë të anëtarësohen në NATO.

Megjithatë, me një ekonomi më të vogël se ajo e Italisë dhe një buxhet ushtarak që barazohet me vetëm një të katërtën e Kinës, Rusia nuk kualifikohet si poli i tretë në sistemin ndërkombëtar.

Më së shumti, Rusia mund të luajë një rol mbështetës për Kinën.

Po Jugu Global?

Prania e fuqive të mesme, të vjetra dhe të reja – India, Brazili, Turqia, Afrika e Jugut dhe Arabia Saudite shpesh emërtohen si shtesa në listë – nuk e bën sistemin multipolar, pasi asnjë nga këto vende nuk ka fuqi ekonomike dhe ushtarake.

Me fjalë të tjera, këtyre vendeve u mungon aftësia për të konkurruar me Shtetet e Bashkuara dhe Kinën.

Dhe ndërsa është e vërtetë se pjesa e Shteteve të Bashkuara në ekonominë globale ka ardhur duke u zvogëluar, ajo ruan një pozitë dominuese.

Dy fuqitë e mëdha përbëjnë gjysmën e shpenzimeve totale të mbrojtjes në botë, dhe PBB-ja e tyre e kombinuar është afërsisht e barabartë me 33 ekonomitë e ardhshme më të mëdha të mbledhura së bashku.

Pra, nëse bota nuk është shumëpolare, pse argumenti është kaq popullor?

Përveç mënyrës dembele që injoron faktet dhe konceptet për marrëdhëniet ndërkombëtare, bien në sy edhe tre shpjegime të dukshme.

Së pari, për shumë njerëz, ai është një koncept normativ.

Është një mënyrë tjetër për të thënë – ose shpresuar – se epoka e dominimit perëndimor ka mbaruar dhe se pushteti është ose duhet të jetë i përhapur.

Guterres e konsideron multipolaritetin si një mënyrë për të rregulluar multilateralizmin dhe për të sjellë ekuilibër në sistemin botëror.

Për shumë liderë evropianë, multipolariteti shihet si një alternativë e preferuar ndaj bipolaritetit.

Kjo, sepse i pari besohet se mundëson një botë të qeverisur nga rregullat, lejon partneritete globale me aktorë të ndryshëm dhe parandalon shfaqjen e blloqeve të reja.

Një arsye e dytë se pse termi është në modë është se, pas tre dekadash globalizimi dhe paqes relative, ka një ngurrim të madh për të pranuar realitetet midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës.

Në këtë drejtim, besimi në multipolaritet është një lloj shmangie intelektuale – dhe shprehje e dëshirës që të mos ketë një luftë tjetër të ftohtë.

Së treti, të folurit për multipolaritetin është shpesh pjesë e një loje pushteti.

Pekini dhe Moska e shohin multipolaritetin si një mënyrë për të kufizuar fuqinë e SHBA-ve dhe për të avancuar pozicionin e tyre.

Multipolariteti ka qenë një temë qendrore e ofensivës së sharmit diplomatik të Kinës gjatë gjithë vitit 2023, ndërsa Putin deklaroi në samitin Rusi-Afrikë në korrik se liderët e pranishëm kishin rënë dakord të promovonin një botë të tillë.

Dikush mund të pyesë veten nëse polariteti – dhe keqkuptimet e përhapura rreth tij – kanë rëndësi.

Përgjigja e thjeshtë është se numri i poleve në rendin global ka shumë rëndësi dhe keqkuptimet errësojnë të menduarit strategjik, duke çuar përfundimisht në politika të gabuara.

Stuhia ndërkombëtare e shkaktuar nga deklaratat e Macron gjatë vizitës së tij në Kinë në prill e ilustron këtë.

Në një intervistë në aeroplanin e tij gjatë fluturimit për në Evropë, Macron thuhet se theksoi rëndësinë që Evropa të bëhet një superfuqi e tretë.

Gatishmëria e Macron për të menduar për multipolaritetin nuk u pëlqeu aleatëve francezë në Washington dhe Evropë.

Mikpritësit e tij kinezë u shfaqën të kënaqur.

Një sistem shumëpolar nuk do të thotë një botë më e mirë.

Në vend që të jetë një zgjidhje e shpejtë për multilateralizmin, ai gjithashtu mund të çojë në rajonalizimin e mëtejshëm.

Në vend që të të harxhojmë energji në një sistem që nuk ekziston, një strategji më efektive do të kërkonte zgjidhje dhe platforma më të mira për dialog brenda sistemit ekzistues.

Në terma afatgjatë, bota mund të bëhet vërtet multipolare, me Indinë që është kandidati më i dukshëm për t’u bashkuar me radhët e Shteteve të Bashkuara dhe Kinës.

Megjithatë, ajo ditë është ende larg.